به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه، نشست «خونخواهی از منظر تاریخ سیاسی» از سلسله میزگردهای تخصصی «خونخواهی و انتقام خون قائد شهید» به همت دفتر امور اجتماعی و سیاسی حوزههای علمیه و با مشارکت مرکز رسانه و فضای مجازی حوزههای علمیه برگزار شد.
ببینید:
تصاویر/ سلسله میزگردهای تخصصی با موضوع «خونخواهی و انتقام خون قائد شهید»
تبیین کارکردهای دینی و سیاسی خونخواهی
در این نشست حجت الاسلام والمسلمین مهدی ابوطالبی به تبیین کارکردهای دینی و سیاسی خونخواهی پرداخت و عنوان کرد: خونخواهی دارای کارکردهای متعددی است که نخستین آنها ایجاد سکینه و آرامش در دل کسانی که است مورد ظلم واقع شدند. خداوند نیز در آیه ۱۴ سوره توبه میفرماید: «قَاتِلُوهُمْ یُعَذِّبْهُمُ اللَّهُ بِأَیْدِیکُمْ وَیُخْزِهِمْ وَیَنْصُرْکُمْ عَلَیْهِمْ وَیَشْفِ صُدُورَ قَوْمٍ مُؤْمِنِینَ؛ با آنان بجنگید تا خدا آنان را به دست شما عذاب کند و رسوایشان نماید و شما را بر آنان پیروزی دهد و سینههای [پر سوز و غم] مردم مؤمن را شفا بخشد.»
معاون پژوهش موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) ادامه داد: امام صادق(ع) فرمود: «آسمان تا چهل روز بر امام حسین علیه السلام خون گریست و زنان بنی هاشم عزا داشتند و از آرایش و زینت دوری میجستند، تا آن زمان که مختار (قیام کرد و) عبیدالله بن زیاد را کشت و سرش را (به مدینه) فرستاد.» این روایت نشان میدهد مسئله خون خواهی مهم است و باعث تشفی دل مظلومان میشود.
پژوهشگر حوزوی اظهار کرد: برخی بیان میکنند که براساس آیات و روایت عفو به قصاص ارجحیت داده شده است؛ در حالی که این مسئله در امور مختلف قابل تفکیک است. خداوند در آیات متعددی به مقابله و قصاص تاکید کرده است. باید با جمع بین این دو گروه از آیات و روایت تصمیم بگیریم.
وی با اشاره به تفاوت میان عفو شخصی و حقوق عمومی، تأکید کرد: برخی با استناد به روایاتی مربوط به عفو مانند «صبر کنید تا خداوند انتقام میگیرد یا اینکه رسول خدا (ص) هیچگاه در مسائل مربوط به خودش انتقام نمیگرفت» تصور میکنند انتقام در سیره ائمه (ع) جایگاهی ندارد. اما باید میان ظلمهای شخصی و مسائل عمومی تفاوت قائل شد.
حجت الاسلام والمسلمین ابوطالبی گفت: عفو در سیره معصومین(ع) اغلب در مورد ظلمهای شخصی بوده است و در مسائل مربوط به قدرت جامعه اسلامی و حقوق عمومی، قصاص و انتقام برای بازدارندگی ضروری است. زیرا گاهی بخشش یک مسئله عمومی باعث تضعیف جامعه مسلمین میشود همچنین بخشش و عفو حتی در میانه جنگ یا پیروزی هم تفاوت دارد برای مثال بخشش پیامبر (ص) در فتح مکه در زمان پیروزی کامل بود، اما در میانه جنگ، عفو میتواند به معنای اعلام ضعف باشد و جایز نیست.
معاون پژوهش موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) همچنین با اشاره به مفهوم انتقام الهی، خاطرنشان کرد: خداوند گاهی انتقام خود را از طریق بندگانش اجرا میکند. برای مثال امام حسین(ع) در روز عاشورا خطاب به لشکر ابن سعد فرمودند خداوند از طرف من از شما انتقام میگیرد. آنها پرسیدند که خداوند چگونه انتقام میگیرد امام حسین (ع) فرمودند که خونتان را میریزد. یعنی افرادی میآیند و خون شما را میریزند نمونههایی چون قیام مختار، مصداق انتقام الهی برای خون امام حسین(ع) است.
پژوهشگر حوزوی بیان کرد: در مسئله انتقام خون رهبر شهید، فضای انتقام ابعاد سیاسی نیز دارد. مسئله لزوم انتقام در فضای سیاسی بسیار سخت گیرانه تر است. برای مثال جنگ جهانی اول بر سر انتقام و خون خواهی به خاطر کشته شدن ولیعهد اتریش توسط یک صرب صورت گرفت.
وی بازدارندگی را عامل دیگر انتقام دانست و افزود: قرآن کریم در آیه ۱۷۹ سوره بقره میفرماید: «وَلَکُمْ فِی الْقِصَاصِ حَیَاةٌ» یعنی در قصاص، زندگی و بقای جامعه است. زیرا باعث میشود جان بقیه افراد جامعه حفظ شود و جنایت کاران از تکرار جنایت خود بازداشته شوند. همچنین خداوند میفرماید با دشمنان به گونهای بجنگید که کسانی که پشت سر آنها هستند جرئت نکنند تا جلو بیایند.
حجت الاسلام والمسلمین ابوطالبی یادآور شد: هدف از انتقام، سلب آرامش از متجاوزان و ایجاد ترس در دل آنان است تا از تکرار جنایات خود بازدارند. همچنین این رویکرد در فضای سیاسی بهویژه در مورد رهبر شهید منجر به انسجام داخلی و افزایش قدرت میشود و در نهایت باعث میشود مذاکرات سیاسی نیز از موضع قدرت پیش برود.
معاون پژوهش موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) تاکید کرد: امیدوارم مسئولین نیز مسئله انتقام خون رهبر شهید را با نگاههای دینی، عرفی و سیاسی دنبال کنند تا باعث تشفی دل برای مردم شود و بازدارندگی به همراه داشته باشد.
چرا برخی با انتقام و خونخواهی مخالف هستند؟
پژوهشگر حوزوی در ادامه به نقد رویکرد برخی گروهها که به دلیل خوشبینی مفرط یا ترس از رویارویی، به دنبال جذب دشمن از طریق گفتوگو و مهربانی هستند، اظهار کرد: برخی با تکیه بر مفاهیمی چون اسلام رحمانی به دنبال هر گونه رد خشونت هستند و حتی مجازاتهای قانونی را نیز نقد میکنند. این گروه معتقد هستند اگر دل آنها را به دست بیاوریم میتوانیم نتیجه بهتری بگیریم در حالی که قاعده منطقی و عرفی گواه است که کوتاه آمدن در برابر متجاوز، تنها منجر به پیشروی و جسارت بیشتر دشمن میشود.
معاون پژوهش موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) بیان کرد: گروهی دیگر نیز به خاطر ترس به دنبال با انتقام مخالف هستند زیرا تصور میکنند که دشمن قوی است و قدرت مقابله با آن را نداریم. این نگاه ریشه در فقدان نگاه شهادتگونه دارد.
ضرورت خونخواهی و انتقام خون امام شهید و شهدای عزیز
در ادامه، حجت الاسلام والمسلمین جواد سلیمانی امیری هم در این نشست با تاکید بر ضرورت خونخواهی و انتقام خون امام شهید و شهدای عزیز، عنوان کرد: باید از کسانی که بهطور مستقیم یا غیرمستقیم در خون رهبر شهید، فرماندهان نظامی و شهدای دیگر از جمله میناب نقش داشتهاند انتقام بگیریم.
پژوهشگر حوزوی ادامه داد: برخی بیان میکنند نباید مسئله انتقام مطرح شود. اگر حمله کردند دفاع میکنیم و اگر حمله نکردند با مذاکره باید حقوق خود را استیفا کنیم؛ زیرا نمیتوان با کسانی که مذاکره میکنیم بگوییم ما از شما انتقام میگیریم.
عضو هیئت علمی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) افزود: مخالفین انتقام بیان میکنند که اگر منظور از انتقام همان قصاص است که این یک مسئله مربوط به ولی دم است و مربوط به همه جامعه نیست. در پاسخ به این باید گفت که این حادثه از یک جنایت شخصی فراتر است؛ زیرا رهبر یک جامعه پدر معنوی و روحی جامعه است. در حدیثی آمده است که از امام باقر (ع) پرسیدند که چگونه شهادت امام حسین (ع) را به یکدیگر تسلیت بگوییم؟ ایشان فرمودند: «تَقولونَ أعظَمَ اللّه ُ اُجورَنا بِمُصابِنا بِالحُسَینِ و جَعَلَنا و إیّاکُم مِنَ الطّالِبینَ بِثارِه مَعَ وَلِیِّهِ الإمامِ المَهدِیِّ مِن آلِ مُحَمَّدٍ علیهم السلام، بگویید: خداوند اجر ما را به سبب مصیبتی که از حسین به ما رسیده بزرگ گرداند و ما و شما را از کسانی قرار دهد که در کنار ولیّ دم او، امام مهدی (عج) به خونخواهی او بر میخیزند.»
حجت الاسلام والملسمین سلیمانی امیری ادامه داد: برخی در پاسخ به این مسئله بیان میکنند که مطالبه خونخواهی یک شعار اجتماعی است و واقعی نیست. در پاسخ باید گفت که در این روایت بیان شده است که در کنار امام زمان (عج) شمشیر بزنیم بجنگیم. یعنی اگر کسانی که به صورت مستقیم در خون امام حسین (ع) نقش داشتند هم کشته شوند باز هم خون نخواهی نشده است و باید در طول تاریخ خون خواهی شود. به همین خاطر رهبر شهید انقلاب نیز در رابطه با شهادت سردار سلیمانی فرمودند از کسانی که به صورت مستقیم و غیر مستقیم نقش داشتند انتقام گرفته شود.
عضو هیئت علمی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) بیان کرد: در آیه ۱۹۳ سوره بقره آمده است: «وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّیٰ لَا تَکُونَ فِتْنَةٌ وَیَکُونَ الدِّینُ لِلَّهِ؛ با آنان بجنگید تا فتنهای [چون شرک، بت پرستی و حاکمیّت کفّار] بر جای نماند و دین فقط ویژه خدا باشد» یعنی با آنان باید آنقدری جنگید و مقابله کرد که دیگر امید تسلط بر شما را نداشته باشند. همچنین خداوند میفرماید اگر در ماه حرام جنگیدند با آنها بجنگید، اگر به شما ستم کردند به همان شکلی که ستم کردند مجازاتشان کنید. یعنی اگر امام شما را زدند شما هم باید امام آنها را بزنید.
حجت الاسلام والملسمین سلیمانی امیری تاکید کرد: تعیین محدوده و چگونگی اجرای انتقام نیز بر عهده امام و رهبر جامعه است که متناسب با مصلحت نظام اسلامی، شیوه عملیاتی آن را مشخص میکند.
وی در پاسخ به شبهات پیرامون قیام مختار، گفت: برخی دیدگاهها قیام مختار را دنیاطلبانه دانستند و مدعیاند که مورد موافقت ائمه (ع) نبوده است. این افراد که تاریخ را تحریف میکنند و مسائل علمی را وارونه جلوه میدهند باید پاسخگو باشند و محاکمه علمی شوند. همان گونه که برخی اخبار در مذمت مختار آمده، روایات متعددی در مدح او و معرفی وی به عنوان مظهر خونخواهی سیدالشهدا (ع) وجود دارد.
استاد حوزه علمیه با استناد به کتاب مرجع قاموس رجال، خاطرنشان کرد: در گزارشها آمده است که زنان بنیهاشم زمانی از عزا در آمدند که مختار خونخواهی شهدا کربلا را کرد. همچنین روایت شده است که هنگامی سر عبیدالله بن زیاد به پیشگاه امام سجاد (ع) آورده شد، ایشان سجده و شکرگزاری کردند و برای مختار دعای خیر کردند.
عضو هیئت علمی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) در ادامه به نقد کسانی پرداخت که با استناد به رفتار و مدارا پیامبر(ص) با یهود، خواستار مدارا هستند، گفت: رسول خدا (ص) در مواجهه با یهودیان بنی غریظه دستور دارند که آنها را مجازات کنند.
وی با بیان اینکه فطرت پاک انسان حکم میکند اگر به انسان ظلم شد انتقام بگیرد، عنوان کرد: هر گاه سپاه اسلام مورد تجاوز قرار گیرد، سکوت در برابر دشمن تنها باعث جسارت بیشتر آنها در انتقامجویی میشود. اینکه برخی بیان میکنند اگر خون خواهی کنیم طرف مقابل هم به دنبال خون خواهی خواهد آمد، منطقی اشتباه است. اگر کسی به ناموس شما تعرض و حملهای کند آیا شما سکوت میکنید تا مبداء در واکنش به انتقام شما انتقامی بگیرد؟
حجت الاسلام والملسمین سلیمانی امیری یادآور شد: یک رساله علمی و فقهی جامع در موضوع خونخواهی وجود ندارد تا تمامی ابعاد شرعی و حقوقی این مسئله به طور دقیق تبیین گردد. بهتر است رسالهای در این عرصه نگارش شود تا به همه ابعاد این مسئله پرداخته شود.
عضو هیئت علمی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) گفت: رهبر معظم انقلاب درباره توافقنامه فرمودند که منتظر تحقّق شروط گفتهشده خواهیم بود. باید مطالبه گری کنیم کسانی که از ادامه جنگ خودداری کرده و توافقنامههایی امضا نمودهاند در حالی که بندهای آن عملی نشده است، باید پاسخ دهند که چرا تضمینی برای اجرای این موارد نگرفتهاند؟ مطالبهگری درست داشته باشیم.
پژوهشگر حوزوی اضافه کرد: رویکرد مذاکرهمحور در این مقطع تنها به دشمن فرصت تنفس میدهد و باعث تأخیر در دستیابی به اهداف میشود. اهدافی که رهبر معظم انقلاب ترسیم کردهاند، تنها از طریق جنگ عاشورایی محقق میگردد؛ زیرا رهبر معظم انقلاب فرمودند آمریکا جایی در خلیج فارس ندارد مگر در قعر دریا. باید دانیم که آمریکا از منطقه دور نمیشود مگر آنکه با او به مقابله جدی بپردازیم.
وی بیان کرد: رهبر معظم انقلاب فرمودند محور مقاومت یک جبهه واحد است، بنابراین اسرائیل باید از جنوب لبنان و غزه خارج شود. برخی در ظاهر بر این مسئله تاکید میکنند اما در پشت پرده بیان میکنند که این مسئله امکان پذیر نیست. بیداری مردم و روشنگری خواص ضروری است تا با مطالبهگری درست، مانع از هرگونه عقبنشینی در مسیر خونخواهی و پیروزی شویم.
انتقام پشتوانه نظری سیاسی و تاریخی عمیقی دارد
حجتالاسلام والمسلمین علی رستمی دبیر علمی سلسله میزگردهای تخصصی «خونخواهی و انتقام خون قائد شهید» هم عنوان کرد: کارکرد فرهنگی و سیاسی خونخواهی بسیار مهم است و باید به آن توجه شود. برخی دوگانه کاذبی بین مذاکره و خونخواهی ایجاد کردند که این دوگانه کاذب است.
استاد و پژوهشگر حوزه علمیه قم با بیان این که برخی به خاطر مسائل شخصی یا حزبی تاریخ را تحریف میکنند تا به مقاصد خود برسند، اظهار کرد: سه جریان در مسأله انتقام وجود دارد؛ گروهی جریان انقلابی که خواهان انتقام هستند، گروه دوم با تفسیرهای متفاوت تلاش میکنند تا انتقام را به حاشیه ببرند یا هدف آن را تغییر بدهند که هدف کشتن نیست و با مسائل دیگر هم می توان انتقام گرفت. گروه سوم نیز کسانی هستند که به طور کلی انتقام را خشن می دانند و با آن مخالف هستند.
وی اظهار کرد: مسأله انتقام صرفا احساسی و فردی نیست بلکه از پشتوانه نظری سیاسی و تاریخی عمیقی برخوردار است. مسأله خونخواهی نه تنها باعث ضعف نمیشود بلکه باعث رشد و پیشرفت جبهه مقاومت میشود که تعارضی با تفاهم نامه ندارد.
انتهای پیام
نظر شما